سلول عصبی بویایی و ترمیم نخاع

یک مرد لهستانی که در اثر جراحت ناشی از ضربه چاقو از کمر به پایین فلج شده بود با تزریق سلول‌های عصبی بویایی به نخاعش دوباره توانسته راه برود. این کار را جراحان لهستانی با کمک متخصصان عصب شناسی بریتانیایی انجام دادند و نتایج آن را در نشریه پیوند سلول منتشر کردند. دارک فیدیکا، چهل ساله در سال ۲۰۱۰ مورد حمله قرار گرفت و چند ضربه چاقو خورد. در این مدت او از کمر به پایین فلج بود و با وجود درمان و بازتوانی بسیار، هیچ نشانه ای از بهبود نشان نداده بود. بنا به آمار سازمان بهداشت جهانی سالانه بین ۲۵۰ تا پانصد هزار نفردر دنیا به ضایعات نخاعی دچار می‌شوند. نود درصد این موارد بعلت ضربه یا آسیب‌هایی مثل سلاح گرم و سرد، تصادف یا افتادن از بلندی بوده است. سه ماه بعد از این درمان بی‌سابقه، ماهیچه های ران چپ او در حال بزرگتر شدن هستند. اکنون بخشی از حس در ناحیه پایین زانو و بخشی از حرکت پا برگشته است و در حال حاضر بخشی از کارکرد روده و مثانه و همچنین کارکرد جنسی او برگشته است. او می تواند با واکر راه برود هر چند که زود از راه رفتن خسته می‌شود. آقای فیدیکا امیدوار است که روزی بتواند بدون کمک راه برود. آقای فیدیکا گفت که راه رفتن دوباره با کمک واکر، احساسی فوق العاده بوده است: وقتی نیمی از بدنت را حس نمی کنی کاملا درمانده هستی، اما وقتی حس دوباره شروع به برگشتن می‌کند، مثل این است که دوباره متولد شده‌ای. پروفسور جفری ریزمن که سرپرست تیم تحقیقات دانشگاه لندن است موفقیت این درمان را تاثیرگذارتر از راه رفتن بشر روی ماه توصیف کرد. با این حال تاکید کرد برای اینکه این روش، درمانی تازه برای مبتلایان به آسیب نخاعی تلقی شود باید تحقیقات بیشتری صورت گیرد و این روش برای افراد بیشتری به کار گرفته شود. پروفسور ریزمن بیش از چهل سال بر روی ترمیم ضایعات نخاعی کار کرده است پروفسور ریزمن به بی‌بی‌سی گفت که شخصا فکر می‌کند راهی برای درمان فلج نخاعی پیدا شده است: این کار دری را به تفکری تازه درباره ضایعات نخاعی باز کرده است. اما گذشتن از این هم کار عظیمی است. من فکر می‌کنم این آغازی برای ترمیم ضایعات نخاعی و ضایعات دیگری مثل بعضی از انواع سکته مغزی است. سیستم عصبی توانایی ترمیم خود را دارد، اما باید مسیری را ایجاد کرد که این سیستم بتواند ترمیم خود را انجام دهد. اما فارغ از اینکه نظر شخصی من چیست این موضوع باید ثابت شود و قدم اول انجام آن برای افراد دیگر است. رشته‌های عصب بویایی رشته‌های عصب بویایی تنها بخشی از دستگاه عصبی هستند که در تمام عمر ترمیم و بازسازی می‌شوند. نورونهای بویایی در واقع تنها بخشی از دستگاه عصبی مرکزی هستند که به طور مستقیم با محیط اطراف در تماس هستند و با انواع مولکول‌هایی که در هوا و محیط پراکنده هستند تماس پیدا می‌کنند. بنابراین این سلول‌ها مرتب آسیب می بینند و باید جایگزین شوند. این کار را سلول های غلاف پوشاننده سلول های عصبی بویایی (olfactoryensheathing cells)انجام می‌دهند. این سلول‌ها در واقع اکسون نورون‌های بویایی را می‌پوشانند. پیاز بویایی با شماره یک مشخص شده است بهترین منبع سلول های پوشاننده پیاز بویایی است. پیاز بویایی که در قسمت پایینی بخش جلویی مغز قرار دارد در واقع مسیری است که سلول‌های بویایی بینی پیام‌های عصبی مربوط به بو را به آن می‌فرستند و از آنجا این پیام عصبی به نواحی مختلف مغز منتقل می‌شود. پروفسور ریزمن که چهل سال بر روی ترمیم ضایعات نخاعی کار کرده پیش از این نشان داده بود که تزریق این سلول به نخاع موش‌های فلج در بهبود آنها موثر است. در سال ۲۰۰۵، یک جراج اعصاب لهستانی به نام دکتر پاول تاباکوف با پروفسور ریزمن تماس گرفت و گفت می‌خواهد روش او را در انسان به کار گیرد.

روش کار: انتخاب آقای فیدیکا برای این کار به این دلیل بود که آسیب نخاعی او به علت چاقو بود بنابراین ضایعه کوچک و لبه‌های آن به هم نزدیک بود. به همین دلیل است که دانشمندان نمی‌دانند در ضایعات وسیع‌تر که فاصله بین دو سر رشته‌های عصبی قطع شده بیشتر است آیا این روش موثر است یا نه. دکتر تاباکوف جراح مغز و اعصاب لهستانی اما پیش از هرکاری باید از بی خطر بودن این روش اطمینان حاصل می‌شد. بنابراین دکتر تاباکوف ابتدا این کار را بر روی سه بیمار مبتلا به ضایعه نخاع انجام داد. هیچکدام از آنها بهبودی نشان ندادند اما هدف این بررسی محقق شد، معلوم شد این روش بی خطر است. سپس در جراحی اول یکی از دو پیاز بویایی آقای فیدیکا برداشته شد. سلول‌های پیاز بویایی دو هفته در آزمایشگاه پرورش و تکثیر پیدا کردند و بعد در نخاع آقای فیدیکا تزریق شدند. نخاع آقای فیدیکا به علت ضربات چاقو قطع شده بود و فقط رشته باریکی از بافت زخمگاهی در سمت راست نخاع، بالا و پایین محل ضایعه را به هم وصل می‌کرد. جراحان برای تزریق در نخاع، یک قطره سلول، یعنی حدود پانصد هزار سلول در اختیار داشتند. آنها با صد تزریق ظریف در بالا و پایین ضایعه، این مقدار را در نخاع تزریق کردند. رشته‌های نازک بافت عصبی هم از مچ پای آقای فیدیکا برداشته شد و شکاف هشت میلیمتری ناشی از ضربات چاقو در سمت چپ نخاع، با آن پر شد. متخصصان معتقدند که سلول‌های پوشاننده راهی را فراهم کردند که رشته های عصبی بالا و پایین ضایعه بتوانند دوباره به هم متصل شوند، در واقع سلول‌های پیوندی، بالا و پایین ضایعه را مثل پلی به هم وصل کردند. آقای فیدیکا اولین بیمار مبتلا به فلج نخاعی است که بعد از قطع کامل نخاع علائم بهبودی نشان داده است هزینه این جراحی بی سابقه را یک موسسه خیریه، بنیاد آسیب ها نخاعی نیکولز، پرداخته که بانی آن دیوید نیکولز است. پسر آقای نیکولز در سال ۲۰۰۳ به علت آسیبی که در حین شنا در استخر به او وارد شد از کمر به پایین فلج شده است. آقای نیکولز اکنون هم درصدد جمع آوری پول بیشتر برای ادامه تحقیقات است. قرار است این کار برای ده بیمار دیگر در لهستان و بریتانیا انجام شود، به شرط اینکه هزینه آن تامین شود.

پاورقی: دوست خوبم حسین دهقان که خودش هم نخاعیه، برای پایان‌نامه‌ی تحصیلاتیش داره روی روحیه نخاعی‌ها کارمیکنه و نیاز داره که دوستان نخاعی باهاش همکاری کنن و پرسش‌نامه‌ای که براشون ارسال میکنه را پرکنن و براش ارسال کنن. دوستانی که تمایل به همکاری دارن لطفا در بخش نظرات اعلام کنند.

۱۵ نظر

  1. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۲، ۱۱:۰۵ ق.ظ

    جالب بود
    هرچند زمان و قصه تلخ عادت و فراموشی باعث شده من مثل فیلی که با طناب به درخت کوچیک بسته میشه یا جوجه عقابی که پیش یه مرغ بزرگ میشه و یا ککی که از بس سرش خورده به در بطری ای که بسته هست با برداشتن دَر دیگه پرشش از ارتفاع بطری بیشتر نشه و … دیگه نتونم حس واقعی راه رفتن را باور کنم اما
    خوشبینم
    امیدوارم
    و بیست و پنج نفر نخاعی برای پایان نامم کم دارم چون باهام همکاری نمیکنن آخه چرا!!!!!!!!!!!!! واقعا عجیبه چون من فکر میکردم اونهایی که نخاعی میشن به درک و بینش و عقلانیت بهتری میرسن اما با این ماجرای تحقیقم شاید آدم همان آدم است…
    اگر ناچار بشم موضوعم را عوض کنم میکنم ولی مثل خیلی ها پرسش نامه ها را الکی علامت نمیزنم و از همه دوستانی که بدون چشمداشت کمکم کردن از اینجا قدردانی میکنم و یه بوس به دستاشون

  2. محمود گرگانی ۱۳۹۳-۰۸-۲، ۱:۱۵ ب.ظ

    من همکاری میکنم

    —————–
    سلام
    ممنون محمود جان مورفی

  3. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۲، ۱:۱۹ ب.ظ

    خجالتم میدی مهرداد عزیز
    از مهربونی و خوبیت سپاسگزارم و چقد مهرداد برازندته…
    البته همه دوستانی که با وبلاگ مهرداد در ارتباط هستند کمکم کردن که واقعا ازشون سپاسگزارم
    =========================
    سلام
    سپاس از دهقان فداکار و
    همه دوستان بسیار گرامی که در این تحقیق همکاری کردن

  4. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۲، ۲:۲۷ ب.ظ

    آقای گرگانی خیلی خوشحالم میکنی
    اگه ایملتون را داشته باشم پرسشنامه را براتون میفرستم
    اینم ایمیل من هست
    agha.dehghan@yahoo.com
    البته با یکی دیگه ایمیل به جی میل شما ایمیل دادم فکر کنم آدرس را اشتباه زدم یا رفته اسپم

  5. احمد ۱۳۹۳-۰۸-۳، ۸:۵۹ ق.ظ

    سلام. خسته نباشید . به امید تولدی دوباره برای همه ما
    آخه میدونید چیه انسان با امید زنده است مثل شخصی که شب می خوابد به امید اینکه فردا بیدار شود یا مادری که کودکش را مراقبت می کند به امید بزرگ شدن
    بچه لطفا و خواهشن با آقای دهقان همکاری کنید

  6. کاوسی ۱۳۹۳-۰۸-۳، ۱۰:۰۹ ق.ظ

    سلام دادا مهرداد
    من پرسشنامه را برای جناب دهقان پر کردم. فک کنم یک ماه پیش بود.
    در مورد پیوند نخاع دیگه در مورد خودم فکر نمی کنم چون سنم از پنجاه بیشتر شده. اما امیدوارم علم پیشرفت کنه و آنهایی تازه قطع نخاع شده اندزودتر درمان بشن.

  7. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۳، ۲:۴۲ ب.ظ

    ازتون بی نهایت سپاسگزارم احمدآقا و آقای کاووسی
    آقای کاووسی سن همه ما نخاعی ها یکیه امیدخدا هرچی باعث خوشبختی و سعادتمون میشه رقم بخوره..

  8. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۳، ۵:۰۱ ب.ظ

    روزی چندبار میام اینجا ببینم کجاست یاری دهنده ای که یاری میکند مارا!
    مهردادجان از دیروز منو در پاره ای ازابهام قرار دادی
    آخه نوشتی دهقان فداکار و من میرم توی این فکر که اگه من توی جریان ریزش کوه قرار بگیرم چجوری تو مسیر ریل بدوم اخه منکه فانوس ندارم بانور چراغ قوه مبایل بدوم! یه سوال دیگه هم میاد اینکه این دهقان فداکار اگه اشتباه نکنم یه داستان مشابهش را توی چین یا خارج دیگه ای خوندم آیا اینها دوتان یا یکی؟ یه موضوع دیگه هم هست که باشه بعدا میگم
    =======================
    سلام
    وبلاگ من به دلیل های مختلف خواننده کمی داره
    ابهام نداشته باش که تو در هر زمان بهترین تصمیم را خواهی گرفت مگر اینکه از من مشورت بگیری

  9. مهدی ۱۳۹۳-۰۸-۵، ۵:۱۰ ب.ظ

    سلام به داش مهرداد عزیز
    خوبی ؟ امیرفرهاد گل و دوست داشتنی خوبه ایشالا ؟
    آقا حسین عزیز منم نخاعی ام و برا پایان نامه ت درخدمتتم .
    mahdi860@gmail.com
    لبیک
    ======================
    سلام مهدی جان
    ممنون از لطفت
    شکر خدا خوبیم
    ایشالله شماهم خوب باشید

  10. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۶، ۹:۳۳ ق.ظ

    مهدی عزیز ازت خیلیییییییی سپاسگزارم
    بهت ایمیل دادم
    یه گل خشکل کنارمه عکسشو گرفتم لینکش کنم واسه همتون ولی هنوز موفق نشدم
    با این حال یه شاخه گل رز زیبا تقدیم به همتون

  11. دهقان ۱۳۹۳-۰۸-۶، ۹:۳۷ ق.ظ

    http://8pic.ir/images/mzbmsm677rjq2ldu7a3d.jpg
    ======================
    تشکر
    زیبا بود

  12. حامد ۱۳۹۳-۰۸-۶، ۳:۲۱ ب.ظ

    سلام آقای زندی گل ممنون بابت اشارات زیباتون اما اون نوشته داستان خاصی داره که بعدا در جریان میذارمتون……نکته دوم اینکه نمیدونم چرا هروز از درمان خبر میرسه اما عمل نه.سوم اینکه هرازگاهی دوستانی پیدا میشن که فکر میکنن نخاعی ها وایسادن تا اونها بیان زندگیشونو روایت کنن تازه انگار منتم میذارن واسه نوشتن.من که خودم تمام اتفاقات زندگیمو نوشتم واگه عمری بود و شرایط فراهم کتابش میکنم..در نهایت آرزوی سلامتی وشادی برای شما و خانواده محترمتون

  13. شهرناز ۱۳۹۳-۰۸-۱۱، ۶:۲۱ ب.ظ

    سلام به دوستای گلم با توجه به اینکه سیستم عصبی سلولهاش یعنی همون نورونهای عصبی بعد از تمایز یافتن مثل بقیه سلولهای دیگه بدن باز تولید نمیشن و تنها در جاههای محدودی ما زایش سلول عصبی داریم مثل همین مقاله ای که گفته شد خوب ترمیم یک سلول عصبی کاملا آسیب دیده هم خیلی سخته برای خود بافت عصبی و البته یکسری فاکتورهای مهارکننده هم وجود داره که ممانعت میکنه، حال اینکه این نقصان عصبی در نخاع باشه یا در مغز، گاهی باید به این خوشحالی دست یابیم که این یک ضایعه در طناب نخاعی نیست چون ما افرادی داریم که در اثر تصادفات دچار ضایعه مغزی میشن که خوب درمان به مراتب سخت تر و گاهی غیر عملی و هزاران مشکل دیگه در راه درمان بوجود میاد، اما از زمانی که دانشمندان به سلولهای بنیادین که هنوز تمایز پیدا نکردن دست یافتن این امید رو برای کلیه بیماریها بوجود اوردن که شاید بتوانیم بر کلیه مسایل بالینی فایق بیاییم، و خوب تحقیقات روندی کند دارند چون زمانبر و البته هزینه بر هستند. اما شاید در نسل ما این امید تحقق پیدا نکنه امیدواریم که بشر بتواند در نسل های بعد به این امر مهم را محقق سازد.
    به امید دنیایی پر از لبخند
    ===================
    سلام
    تشکر از مشارکتتان در موضوع

  14. لبخند زندگی ۱۳۹۳-۰۸-۱۲، ۵:۲۹ ب.ظ

    اگر ببخشی،
    وجودت از سموم پاک می شود.
    وقتی هم ببخشی در انتظار عمل متقابل یا پاداش نباش.
    حتی منتظر تشکر هم نباش.
    بلکه تو باید از کسی که اجازه داده چیزی را با او تقسیم کنی،
    سپاسگذار باشی.
    فکر نکن که او باید از تو تشکر کند!
    اوشو
    سربزن

  15. رشاد ۱۳۹۴-۰۵-۱۷، ۱۲:۲۴ ب.ظ

    سلام دوست عزیز من ادرس این بیما رستان رو برای پذبرش و احتمالا عمل میخواستم . شما اطلاع نداری از کجا میشه آدرس رو پیدا کرد . ? اگه دیر نشده من میخواستم تو پرسشنامه دوستت شرکت کنم .
    در آخر دوست عزیز من نخاعی گردنی هستم شما که اخبار و اطلاعاتتون بالاست میخواستم ببینم در مورد روبات اسپایدر مخصوص نخاعیها تو ایران کسی اقدامی نکرده کسی تا الان ازش استفاده نکرده .
    ممنون میشکم جواب بدین و کمک کنید .
    ————————–
    سلام
    بهتره خودت را درگیر آزمایش های خطرناک نکنی
    اینها فقط بهت آسیب بیشتر میزنه
    برنامه تلگرام را نصب کن و ب گروه نخاعی ها بیا تا دانشت بیشتر بشه
    اینم لینکش:
    https://telegram.me/joinchat/05c50ce001f2e8d7b205ce9c2a052d7d

نظر شما